بهمن کارگر، علی بیننده و بهروز خان محمدی. مجله پرسیکا آنتیکوا شماره 8( 2025). فایل کامل پی دی اف مقاله به زبان انگلیسی در وبسایت مجله در دسترس است

کاوش های باستان شناسی در تپه ربط، محوطه ای باستانی در شمال غربی ایران در نزدیکی رودخانه زاب کوچک، دو دوره متمایز از عصر آهن را آشکار کرده است. تمرکز اولیه کاوش‌ها بر روی لایه‌های مربوط به هزاره اول قبل از میلاد بوده است. اکتشافات قابل توجهی در ربط شامل سنگفرش موزاییکی چشمگیر، دیوارهای مستحکم و آجرهای تزئینی مختلف به دست آمده است. ابعاد محوطه، بقایای معماری، و آثار کشف شده نشان دهنده نقش مهم آن در طول هزاره اول قبل از میلاد است. محققان با چندین فصل کاوش، اطلاعات ارزشمندی در مورد محوطه و دوره تاریخی آن به دست آورده اند. شواهد حاکی از آن است که یک دیوار ضخیم به عرض حدود 3 متر کل محوطه را محصور کرده است. مواد فرهنگی یافت شده در ربط شباهت هایی با آثار قلایچی، محوطه معروف مانایی دارد و در حالی که در ابتدا به فرهنگ مانایی نسبت داده می شد، اما این تاریخگذاری امروزه مورد بحث است. در حفاری‌های بین سال‌های 2006 و 2008 آجرهای کتیبه‌ دار به خط میخی آشوری نو کشف شد و این یافته‌ها جرقه بحث‌هایی مبنی بر انطباق ربط با شهرهای باستانی مانند پادیر/ شوردیرا و هوبوشکیه را برانگیخت، هرچند این انطباق با چالش های مهمی روبروست.... .