روستای تاریخی و زیبای تمتمان در 20 کیلومتری غرب ارومیه یکی از روستاهای با پتانسیل بالای گردشگری. قبرستان تاریخی با سنگ قبرهای شاخص و سه برج مقبره ای چهارگوش سنگی با گنبدهای مخروطی مربوط به دوره صفویه( احتمالا قربانیان جنگهای صفویه با عثمانی) در مرکز تصویر و غار پیش از تاریخی تمتمان در دامنه صخره ای پشت روستا و مشرف به رودخانه نازلو دیده می شود.
مقبره چهار چینه سنگی دسته جمعی روستای خانقاه دهستان ترگور ارومیه (احتمالاً اورارتویی) که با وجود احداث مسجدی به روی آن به همت مردم فرهنگ دوست روستا از تخریب مصون ماند و هم اکنون در زیرزمین مسجد روستا به عنوان یکی از جاذبه های تاریخی منطقه پذیرای گردشگران است.
نسخه کامل این نوشتار در فصلنامه پژوهشهای زاگرس(سال اول شماره اول پاییز 92) منتشر شده است.
قلعة باستانی دمدم از قلاع تاریخی و مهم حومة شهرارومیه است که تاریخ اولیه احداث آن به هزاره اول قیل از میلاد( دوره اورارتوها) برمی گردد. این قلعه در زمان صفویه توسط حاکم ارومیه، امیرخان برادوست، بازسازی و محل درگیری و نزاع امیرخان با شاهعباس و قزلباشها بوده و پس از آن متروک و فراموش شد. قلعه شامل باروهای رفیع، قلعة اصلی، قلعة پایین، آبانبار، يخدان و برج بزرگ است كه همگي از بین رفتهاند. علیرغم اهمیت بالای تاریخی و فرهنگی آن، تاکنون پژوهشي شایسته در مورد آن انجام نشده است. این قلعة به عنوان یکی از مهمترین قلعههای نظامی تاریخی بهویژه در دوران صفوی در منطقة ارومیه دارای اهمیت خاصی است و ارتباط آن با قلاع همدورة اطراف از جمله قلعهبردوک، باشقلعه، میرداوود، قلعهبانی و قلعهکنهمش بر کسی پوشیده نیست و حضور امیرخان برادوست درمقام حاکم ارومیه در قلعه به آن اهمیت دو چندان بخشیده است. گرچه امروزه آثار بسیار اندکی از قلعه به جای مانده و این آثار اندک نیز در اوایل انقلاب با ماشین آلات سنگین راهسازی تسطیح شد، با انجام یکسري كاوشهاي منظم باستانشناسی میتوان آثار حصارهای دفاعي قلعه، اتاقهای محل اسکان امیرخان، برجهای پنجگانه، آبانبارها و سایر بناها را تا حدودی مشخص کرد....
استان آذربایجانغربی به لحاظ قرار گرفتن در گذرگاه حساس شمالغرب کشور و نقطه اتصال دنیای شرق با کشورهای غربی دارای راههای باستانی مهمی بوده است. به نظر میرسد پژوهشهای اولیه در این راهها به وسیله ماکسیم سیرو صورت گرفته. وی در فصل دوم کتاب خود در بخشی پیرامون خط سیرهای مهم آذربایجان مینویسد :« راههای آدربایجان- دریاچه رضائیه (ارومیه ) مانند تشتکی در میان این ایالت قرار گرفته و در اطراف آن در کناره دریاچه راههای آسانی وجود دارد که همیشه مورد استفاده بوده است. در طرف مغرب این دریاچه راه رواندوز راه ارومیه و راه خوی (از طریق قطور) منتزع میگردد که به ناحیه وان راه مییابد. تاکنون در مسیر جاده ابریشم در شمالغرب ایران دو مسیر A وBشناسایی شده است. مسیر A که در ری از مسیر اصلی جاده ابریشم منشعب میگردد و پس از طی قزوین، سلطانیه و زنجان در استان آذریایجان شرقیِ امروز، از شهر میانه آغاز شده و پس از طی بستان آباد، تبریز و مرند، خود به دو شاخه تقسیم می گردد، مسیر A1رو به شمال رفته و پس از رسیدن به جلفا و نخجوان، به ارمنستان و ارزروم رفته است. مسیر A2از مرند به خوی رسیده و از طریق جاده قطور به طرف قسطنطنیه ادامه مییافته است. این مسیر نسبت به مسیر A1 اهمیت کمتری داشته است. مسیر B1 به طرف تبریز و مرند رفته و از طریق مسیرA1 ادامه مییافته است و یا به مسیر B2 از طریق ارومیه، سلماس و خوی تا نشوی( نخجوان) و سپس دبیل پایتخت ارمنیه میرفته است. کاروانسراهای مسیرA شامل کاروانسرای نیک پی، آق مزار، سرچم، جمال آباد، امامیه، تیکمه داش، شبلی، باسمنج و پیام هستند و پس از آن در ادامه، به دو مسیر تقسیم می شود؛ مسیر A1 یعنی در مسیر مرند به جلفا که دو کاروانسرای هلاکو و خواجه نظر{شاه عباسی} واقع شدهاند و مسیر A2 که وارد استان آذربایجانغربی شده از مسیر مرند تا قطور امتداد می یابد. در این مسیر دو کاروانسرای خان در 34 کیلومتری غرب خوی با شکل مربع، الگوی پلان متفرقه و قدمت قاجاریه و کاروانسرای شاه عباسی در 41 کیلومتری غرب خوی با پلان مربع، الگوی پلان متفرقه و قدمت صفویه شناسایی شده است. در خصوص مسیر B1 در مسیر مراغه تا تبریز کاروانسراهای عجب شیر، خورانک و آذر شهر واقع شدهاند.....
کاوش در غار تمتمان ارومیه سال ۱۹۴۸میلادی!
پروفسور کارلتون استنلی کوون کاوشگر تمتمان
این مطلب به طور کامل در فصلنامه پژوهش های زاگرس (سال اول شماره اول پاییز 92) منتشر شده است.
بررسي باستان شناسي نواحی غربی اروميه با هدف شناسايي و ثبت محوطه هاي باستاني وتهيه كاتالوگ و كتابچه از تمامي تپه ها با ذكر موقعيت جغرافيايي،نام، موقعيت مكاني(طول و عرض جغرافيايي)وسعت،دوره هاي مشهود و غيره و همچنين تهيه نقشه باستانشناسي بر اساس بررسي محوطه هاي شناسايي شده و الگوهاي استقراري و تراكم مكانها در فرودين1387 انجام گرفت.در مرحله اول با استفاده از اتومبيل محوطه هايي كه توسط ديگر پژوهشگران شناسايي شده بود مورد بازديد و اطلاعات آنها مورد بازبيني قرار گرفت.در كنار آن محوطه هاي ناشناخته اي كه تا كنون مورد شناسايي قرار نگرفته بودند بررسي شد.دهستانهاي ترگور،دشت،مرگور،روضه چاي و برادوست در اولويت پژوهشي قرار گرفت. بررسي با استفاده از نقشه هاي 50000/1و 25000/1و بازديد از محوطه ها و نمونه برداري يافته هاي سطحي انجام شد. ثبت اين محوطه ها با استفاده از GPS بود كه به موازات آن مختصات جغرافيايي و ارتفاع از سطح آبهاي آزاد نيز به دست آمد سپس طول و عرض و بلندي محوطه محاسبه و كروكي آن نيز ترسيم شد و سفال و مواد فرهنگي ملموس به روش اتفاقي گرد آوري شد. علاوه بر اين اطلاعات محلي نيز از طريق پرس و جو از اهالي منطقه به دست آمد. در طول يك ماه بررسي اين نواحی حدود 90 محوطه شناسايي و محوطه هاي شناسايي شده قبلي نيزمورد بازديد قرار گرفت. قديمي ترين آثار شناسايي شده متعلق به دوران نوسنگي و جديد ترين اثر متلق به دوران قاجار است. محوطه هاي دیم سلیمان، گره گونده ژوره، گره قلما، شيخ زرد، گره پنبو عزيز خان1، بره گري، حصار خرابه، قبرستان براسب، قبرستان خلیفتان، انهر كرد ، عزيز خان 2و3 مم خاتون 2 و باجوج آوا و كرس آباد از شاخص ترین آثار شناسایی شده محسوب می شوند که.....
تپه قبرستان خلیفتان
این مطلب در فصلنامه « اثر» شماره 55 ( زمستان 1390) به طور کامل منتشر شده است.
ماکو یکی از شهر های استان آذربایجان غربی واقع در شمال غربی ایران است. این شهر در نزدیکی مرز ایران و ترکیه در درهای بنا شده که رودخانه زنگمار از آن می گذرد و شهر را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم می کند. قسمت جنوبی شهر در دامنه کوه سبد قرار گرفته و آبادی چندانی ندارد ولی بخش شمالی آن آبادتر و بزرگتر است. این شهر در دوره های مختلف به نام های مختلفی معروف بوده است از جمله به نامهایی چون ماگوش، آرتاز، شاورشان و قلعه قبان می توان اشاره کرد. این شهر به دلیل قرار گرفتن در کنار مرز و گمرک بازرگان محل عبور مسافرینی است که قصد سفر زمینی به ترکیه و اروپا را دارند. آثار تاریخی فراوانی در این شهرستان وجود دارد از جمله: عمارت کلاه فرنگی، ساختمان بانک ملی، ساختمان شهربانی، پل پنج چشمه و مهمترین این بناها کاخ موزه باغچه جوق است که درمنتهی الیه شمالغرب کشور و به فاصله ی 6 کیلومتری شهرستان ماکو و در حدود 2 کیلومتری جنوب جاده ی اصلی ماکو- بازرگان، در داخل روستایی به نام باغچه جوق واقع شده که جبهۀ غربی و جنوبی آن به دامنه کوه با صفای«چرکین»و چشمه ای به نام«کلیسه» منتهی می شود. این روستا به دلیل گسترش ساخت وسازهای مسکونی در سالهای اخیر امروزه بخشی از شهر ماکو محسوب می شود. در بخش جنوب شرقی آبادی مذکور ساختمان مجلل و تاریخی «کاخ باغچه جوق»در درون باغ تاریخی واقع شده که مربوط به اواخر دوران قاجاریه است و بانی آن تیمورپاشا پدر مرتضی قلی خان معروف به اقبال السلطنۀ ماکویی(1324-1313ه.ق) یکی از حکام مقتدر وقت منطقه و ازسرداران مظفرالدین شاه قاجار بوده است.
نمونه نقاشی زیر راه پله غربی کاخ باغچه جوق ماکو
طی یک ماه اخیر این دومین باریه که قبری از عصر آهن آنهم از حفاری چاه فاضلاب و در ته چاه به دست می آید. قبلی در شهر اشنویه و این یکی هم از یکی از روستاهای حومه ارومیه. طبق معمول تا به محل رسیدیم قبر خالی شده بود. این قبر از نوع قبرهای دسته جمعی با جهت شمالی – جنوبی و با طول چهار متر و عرض نزدیک به دومتر و ارتفاع دو متر، یکدست به وسیله ده الی دوازده ردیف سنگهای لاشه ای ساخته شده و سقف آن با استفاده از چهار تخت سنگ لاشه ای که سطح آنها کاملا صاف و تراش خورده بود پوشیده شده ولی در این مقبره ورودی کوچکی به ارتفاع حدود یک متر در ضلع شمالی تعبیه شده بود. شوربختانه آثار فرهنگی داخل مقبره به طور کامل توسط مقنی تخلیه شده بود و طبق روال گذشته وی از وجود و یاعدم و جود آثار در مقبره اظهار بی طلاعی می کرد و حسن نیت خویش را اطلاع رسانی و ارائه گزارش کشف به میراث فرهنگی می دانست و انتظار پاداش!!! همین امرالبته برخورد قاطعانه مارا به چالش می کشید! ... قبرهای عصر آهن حاوی اطلاعات ارزشمند فراوانی از زندگی، هنر، معیشت، اقتصاد، آداب و رسوم و سنن تدفین است و چنانچه یکی از این قبرها «سربه مهر »کشف شود آگاهی های ما را در خصوص موارد ذکر شده به ویژه در شمالغرب به نحوه چشمگیری افزایش خواهد داد ....
این مطلب در مجموعه مقالات همایش باستان شناسی، هنر و فرهنگ دوره اسلامی(پژوهشکده باستان شناسی خرداد 92) منتشر شده است.
کعبه ملک است صحن بارگاهش کز شرف باغ رضوان را کبوترخانه اندر ساختند.( خاقانی)
چکیده:
کبوترخانهها که از آنها با نام «کبوترخان» و «برج کبوتر» نیز یاد می شود مکانهایی برای استقرار کبوتران است که به منظور تحصیل کود آنها برای استفاده در کشاورزی احداث شدهاند. آگاهی درباره تاریخچه این نوع بناها اندک است. این بناها درسطح استان آذربایجانغربی کمتر مورد توجه مسئولین امر و حتی پژوهشگران واقع شده و تاحد زیادی به دست فراموشی سپرده شدهاند. تاکنون در سطح استان چهار کبوترخانه شناسایی شده و اقدامات لازم در زمینه ثبت در فهرست آثار ملی کشور انجام شده است. هر چهار بنا در شهرستان میاندوآب و در روستاهای تقیآباد، قرهسقال و اوچتپهقلعه واقع شده، مصالح آنها خشت، آجر و کاهگل است و بصورت چهارگوش و دوقلو ساخته شده و قدمت آنها به دوره قاجاریه تا پهلوی می رسد. باتوجه به شرایط مطلوب زیست محیطی در جنوب استان و زمینه مساعد جهت کشاورزی و نیاز به این بناها، به نظر می رسد تعداد کبوترخانه ها بسیار بیشتر از این تعداد بوده ولی دلایل متعددی همچون تغییر الگوی کشت، انتقال مالکیت پی درپی، گسترش شهرها و روستاها و سروصدای زیاد که باعث مهاجرت کبوترها شده، بالا رفتن ارزش زمین و در نتیجه تخریب و تبدیل این بناها به مسکونی، تیراندازی و دامگذاری منجر به تخریب و نابودی اکثر آنها شده و از این بناهای ارزشمند و در عین حال عجیب تنها نمونه های اندکی برجای مانده است که همین امر، توجه، حفاظت، مرمت و جلوگیری از تخریب آنها را الزامی می سازد.
کلید واژه: کبوترخانه قره سقال، تقی آباد، نظام زاده، اوچ تپه قلعه، میاندوآب
این مطلب در مجموعه مقالات همایش باستان شناسی، هنر و فرهنگ دوره اسلامی(پژوهشکده باستان شناسی خرداد 92) منتشر شده است.
کاروانسرای شرکت نفت ارومیه یکی از بناهای مهم تاریهی این شهر است که علی رغم اهمیت فراوان تاکنون به درستی مورد بررسی و پژوهش قرار نگرفته و به دست فراموشی سپرده شده است. این بنا با الگوی پلان متفرقه، حیاط مرکزی و تعداد 38 حجره در اضلاع جنوبی، شرقی و غربی در دوران قاجار ساخته شده و در زمان آبادانی پذیرای مسافران زیادی بوده است. مصالح عمده آن آجر و سنگ بوده و به لحاظ نقشه نیز قابل مقایسه با کاروانسرای شاه عباسی جلفا است. این بنا در بحث بررسی راههای باستانی شمالغرب کشور دارای اهمیت فراوان است و به نظر می رسد به همراه کاروانسرای سیمون مهاباد، کاروانسرای 24 کیلومتری جاده سرو ، کاروانسرای کوزه رش سلماس و کاروانسراهای شهر خوی اقامتگاههای شناسایی شدۀ احتمالیِ بین راهی محور فرعی B2 جاده ابریشم در شمالغرب و استان آذربایجانغربی است که از شهر مراغه شروع و پس از طی شهرهای میاندواب، مهاباد، ارومیه و سلماس به شهر خوی متصل و از آنجا یا از طریق محور خوی- ماکو به سمت نخجوان و پایتخت ارمنستان رفته و یا از طریق مسیر خوی - جاده قطور به سمت وان و قسطنطنیه امتداد مییافته است.
کلیدواژه: کاروانسراهای شرکت نفت، سیمون، جاده سرو، کوزه رش، جاده ابریشم، آذربایجان غربی
حفر چاه خانگی فاضلاب در منزل یکی از محلات شهر اشنویه نزدیک محوطه تاچین آباد منجر به کشف اتفاقی مقبره چهار چینه ای سنگی در عمق 5 متری سطح زمین شد. پیرو گزارش نمایندگی میراث اشنویه سریعا به همراه فرماندهی یگان حفاظت به محل مراجعه کردیم. ابعاد تقریبی مقبره 190 در 60 سانتیمتر با سقف تخته سنگی است. وقتی با لباس کار به ته چاه رفتم تا وضعیت را بررسی کنم جا تر بود اما بچه ای در کار نبود! مقنی محترم قبل از رسیدن ما عنایت نموده و اسکلت فردی میانسال به همرا اشیائ سفالی و مفرغی را از مقبره خارج نموده و سطح کف مقبره را اندکی مورد لطف خود قرار داده بود. ایشان البته هشت ظرف سفالی (دوظرف چرخ ساز و شش ظرف دست ساز) شامل پنج کوزه ، یک فنجان و دو پیاله یک سرپیکان مفرغی و یک شی تزئینی استخوانی را که به گفته خودش تمام اشیائ داخل مقبره بود! به ماتحویل داد و البته که ما هم ظن نیکو برده و حرفش را باور کردیم!. بررسی اولیه نشان می دهد مقبره از عصر آهن است. سئوال اینجاست مقبره سنگی که در آن فقط یک فرد دفن شده آنهم در عمق 5 متری زمینی که جزو محوطه های باستانی نیست وآثار همدوره ای آن حداقل چند کیلومتر از ان فاصله دارند چگونه توجیه پذیر است. بررسی های بیشتر ممکن است ما را به نتیجه ای منطقی نزدیکتر کند....
 |
BLOGFA.COM |
|