این مطلب به طور کامل در مجله اثر، دوره 46 شماره 111، صص 29-52( 1404) منتشر شده است. (https://athar.richt.ir/article-2-2005-fa.html)

مسیر جاده ابریشم که مهمترین راه ارتباطی میان مدیترانه و چین در دنیای باستان بوده است، به مدت چند هزار سال ملتهای شرق و غرب عالم را بهم پیوند می‌داد و ضمن مبادله کالا خصوصا ابریشم یک راه مبادله افکار و ادیان نیز بوده است. کاروان های این کهن راه تجاری ناگزیر بودند از سرزمین ایران عبور کنند و این امکان فراهم بود که سه قاره آسیا ، اروپا و آفریقا بهم پیوند بخورند. یکی از محورهای فرعی این جاده مهم در شمالغرب که به تناوب مورد استفاده قرار گرفته از مراغه شروع شده و پس ازطی شهرهای جنوب استان آذربایجان غربی و مسیر میاندواب، مهاباد و ارومیه به سمت شمال استان آذربایجان غربی امتداد یافته و از شهرهای سلماس و خوی به محور اصلی دیگر در امتداد مسیر تبریز- خوی می پیوندد و به سمت قسطنطنیه امتداد می یابد.در این نوشتار موقعیت جغرافیایی این مسیر در شمالغرب کشور و استان آذربایجان غربی موسوم به محور ب دو، مورد مطالعه قرار گرفته و سپس با استناد به وضعیت موجود و مطالعات میدانی به بررسی ویژگی های معماری کاروانسرای شناسایی شده این محور فرعی در استان اذربایجان غربی می‌پردازیم. با احتساب کاروانسراهای اخیراً شناسایی شده، تاکنون در این محور دوازده کاروانسرا به نامهای سیمون مهاباد، کاروانسرای شرکت نفت، کاروانسرای جاده سرو، کاروانسرای جمال آباد ارومیه، کاروانسرای آغ زیارت و کوزه رش سلماس، کاروانسراهای درون شهری خان، میرهاشم و چیت سازان خوی، کاروانسرای قوردیک، کاروانسرای برون شهری خان و قطور قرار گرفته که از نظر فرم پلان به کاروانسراها با الگوی دوایوانی، کاروانسراها با الگوی متفرقه، کاروانسرا با الگوی پوشیده مناطق کوهستانی تقسیم می شود...